Antyfonarz z 1468 roku

Po konserwacji XV-wieczny antyfonarz karmelitański wraca do zwiedzających. Rękopis, który przez wieki uległ uszkodzeniom i zabrudzeniom, został oczyszczony i wzmocniony. Teraz będzie eksponowany w muzeum klasztornym przez trzy miesiące, pozwalając poznać niezwykłe bogactwo karmelitańskiego skryptorium.

Continue reading

Tradycja Karmelu – konserwacja średniowiecznych kodeksów ze skarbca klasztoru karmelitów na Piasku w Krakowie.

Podpisaliśmy umowę dotacyjną na realizację zadania „Tradycja Karmelu – konserwacja średniowiecznych kodeksów ze skarbca klasztoru karmelitów na Piasku w Krakowie” Celem tegorocznego projektu dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest konserwacja XV-wiecznego kodeksu ze zbiorów klasztoru karmelitów na Piasku w Krakowie. To wspaniały rękopiśmienny antyfonarz karmelitański, spisany na pergaminie i ozdobiony miniaturami. Został spisany w klasztornym skryptorium w 1468 r. przez o. Macieja. W tym zakonniku widzimy przeora krakowskiego z lat 1463-1467. To także najstarszy rękopis karmelitański, który można powiązać ze średniowiecznym skryptorium karmelitów na Piasku.

Realizacja prac konserwatorskich pozwoli zachować i właściwie zabezpieczyć ten unikatowy kodeks, a także przywrócić jego walory ekspozycyjne. Po zakończeniu konserwacji średniowieczna księga powróci na wystawę w klasztornym skarbcu i będzie istotnym elementem muzealnej narracji, opowiadającej o wielowiekowej historii karmelitów w Krakowie.

Zadanie pn. „Tradycja Karmelu – konserwacja średniowiecznych kodeksów ze skarbca klasztoru karmelitów na Piasku w Krakowie” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Wartość dofinansowania: 60 800,00, całkowita wartość zadania: 76 000,00, data podpisania umowy dotacyjnej: 23 maja 2025 r.

Zakończenie projektu konserwacji dokumentów pergaminowych. Edycja 2024

W grudniu 2024 roku zakończono projekt konserwacji dokumentów pergaminowych z kolekcji archiwum karmelitów na Piasku. Poddano konserwacji 13 dokumentów. Renowacji dokumentów oraz zabezpieczenia ich w dedykowane pudła introligatorskie podjęła się p. Ewa Pietrzak z Pracowni Konserwacji Papieru i Skóry w Zamku Królewskim na Wawelu.
Podsumowanie projektu miało miejsce 8 grudnia 2024 r. w klasztorze karmelitów, gdzie na krużgankach eksponowano część odnowionych dokumentów, na planszach zaś przedstawiono specyfikę zbioru dokumentów karmelitańskich. Wystawie towarzyszyły warsztaty kaligrafii.

Zadanie pn. „Dziedzictwo Karmelu — konserwacja dokumentów pergaminowych ze zbiorów OO. Karmelitów na Piasku w Krakowie” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury — państwowego funduszu celowego. Wartość dofinansowania: 36 000,00, całkowita wartość zadania: 48 700,00.

Tegoroczna konserwacja zakończyła wieloletnie (2020-2024) projekty konserwacyjne dokumentów pergaminowych z kolekcji karmelitańskiej. W sumie zabezpieczono 81 dyplomów.

Zakończenie projektu zabezpieczenia rękopisów archiwalnych

W archiwum karmelitów na Piasku zakończył się tegoroczny projekt zakładający zabezpieczenie rękopisów archiwalnych w opakowania z bezkwasowej tektury.

Część rękopisów posiada ozdobne historyczne oprawy z ukuciami, które niszczyły sąsiednie obiekty. Inne o niewielkiej objętości, lub mające uszkodzone oprawy (grzbiety, oderwane okładki) narażone były na odkształcanie. Niektóre z ksiąg przez niefortunne usytuowanie na półce deformowały się. Dodatkowo korzystanie z archiwaliów powodowało drobne uszkodzenia w okładkach ksiąg sąsiadujących. Przed przystąpieniem do prac większość rękopisów od ponad 30 lat obleczona była w szary papier, który obecnie uległ zniszczeniu. To wszystko skłoniło do podjęcia decyzji dodatkowej ochrony zbioru.

Umieszczenie całości zbioru w pudła archiwalne zabezpieczyło je przed dalszą destrukcją. Część z nich oczekiwać będzie w ten sposób na konserwację. W projekcie przewidziano zabezpieczyć wszystkie rękopisy archiwalne objęte katalogiem drukowanym. W projekcie nie uwzględniono dokumentów pergaminowych i papierowych (poddanych już konserwacji) oraz akt luźnych oraz map, dla których przewidziano inne zabezpieczenia. Efektem prac jest zabezpieczenie 687 jednostek w jednolite opakowania ochronne.

Ważną korzyścią z umieszczenia archiwaliów w specjalistycznych pudłach jest zabezpieczenie ich w sytuacji przenoszenia archiwum, transportu czy ewakuacji.

Zadania jakie przewidziano w czasie realizacji tego projektu podzielono na kilka etapów:
    1. Wymierzenie każdego rękopisu osobno dla stworzenia dla niego dedykowanego pudła.
    2. Ekspertyza konserwatora. W czasie pomiarów i oczyszczenia konserwator dokonał szczegółowej oceny stanu zachowania zasobu. Zostały wybrane jednostki, które będą wymagały w przyszłości pełnej profesjonalnej konserwacji lub konserwacji zachowawczej. Ustalone zostały i sprecyzowane potrzeby naszej kolekcji, zaplanowane prace oraz wypracowana decyzja konserwatorska.
    3. Oczyszczanie zbioru. Każdy rękopis archiwalny przed umieszczeniem w opakowaniu ochronnym został oczyszczony z kurzu oraz innych zabrudzeń. Wykonanie tego zadania wymagało zakupu odpowiednich narzędzi i materiałów, np. dedykowanego do tych prac odkurzacza czy materiałów wskazanych przez konserwatora.
    4. Na koniec rękopisy umieszczone w pudłach zostały opisane i przeniesione do magazynu.
Zadanie pn. „Zabezpieczenie jednostek archiwalnych Archiwum Karmelitów w Krakowie na Piasku opakowaniami ochronnym” dofinansowano ze środków Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych. Wartość dofinansowania: 42 230,00 zł.

Prace przygotowawcze

Opinia konserwatorska

Oczyszczanie rękopisów

Opakowania ochronne

Rękopisy archiwalne w opakowaniach na półkach archiwum

Zakończenie 3. etapu prac konserwacyjnych dokumentów pergaminowych.

W grudniu 2022 roku zakończyły się prace związane z projektem konserwacji kolejnych 18 dokumentów pergaminowych ze zbiorów archiwum klasztoru karmelitów na Piasku. W obecnym projekcie pracami objęto 16 dokumentów kościelnych i 2 dokumenty władz świeckich. Kościelne dokumenty to większości przywileje i odpusty. Dwa dokumenty rozstrzygają spory o bractwo szkaplerzne w Krakowie z biskupem i dominikanami. Dokument królewski Jana Kazimierza z 1662 r. (AKKr Perg. 35) potwierdza przywileje dla klasztoru karmelitów dawnej obserwy w Bielsku Podlaskim, zaś dokument z 1622 r. (AKKr Perg. 23) wystawiony przez rajców miasta Lwowa zatwierdza najstarsze zapisy na rzecz klasztoru karmelitów we Lwowie. Największy dokument (AKKr Perg. 37) ma wymiary 89 x 63 cm. Jest to dokument zakonny z 1669 roku, w którym Marcin Charzewicz doktor św. teologii, prowincjał karmelitów w Polsce i na Litwie wymienia wszystkie przywileje bractwa Szkaplerza św.

W ramach projektu zostało przeprowadzonych dwadzieścia lekcji muzealno-kaligraficznych dla uczniów szkół podstawowych i licealistów. Uczestnicy zapoznawali się z rękopiśmienniczą twórczością dawnych stuleci (księgi liturgiczne, kodeksy biblioteczne, dokumenty pergaminowe), w tym zasadom tworzenia rękopisów, materiałami i narzędziami, a następnie próbowali swych umiejętności skryptorskich na warsztatach kaligrafii.

Zadanie pn. „Dziedzictwo Karmelu – konserwacja dokumentów pergaminowych ze zbiorów OO. Karmelitów na Piasku w Krakowie” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Wartość dofinansowania: 48 000,00, całkowita wartość zadania: 65 700,00.

Odnowione dokumenty w 2022 r.

AKKr Perg. 18
AKKr Perg. 23
AKKr Perg. 35
AKKr Perg. 37
AKKr Perg. 49
AKKr Perg. 50
AKKr Perg. 52
AKKr Perg. 56
AKKr Perg. 62
AKKr Perg. 63
AKKr Perg. 65
AKKr Perg. 66
AKKr Perg. 71
AKKr Perg. 74
AKKr Perg. 68
AKKr Perg. 74
AKKr Perg. 75
AKKr Perg. 78

Prace zabezpieczające w archiwum zakonnym

Nasze archiwalia zostały poddane oględzinom przez dyplomowanego konserwatora. Okazało się, że wiele z nich wymaga konserwacji, część została wycofana z udostępnienia. Opakowania z tektury bezkwasowej zabezpieczą archiwalia przed dalszą destrukcją w oczekiwaniu na konserwację. 

Trwają prace związane z oczyszczaniem ksiąg z zabrudzeń.

Zadanie pn. „Zabezpieczenie jednostek archiwalnych Archiwum Karmelitów w Krakowie na Piasku opakowaniami ochronnym” dofinansowano ze środków Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych. Wartość dofinansowania: 42 230,00 zł

Zabezpieczenie jednostek archiwalnych Archiwum Karmelitów w Krakowie na Piasku opakowaniami ochronnym

Otrzymaliśmy dotację dzięki, której będzie możliwe zabezpieczenie naszych archiwaliów przed zniszczeniem. Zaplanowaliśmy umieszczenie dokumentacji w formie księgi i poszytu w profesjonalne opakowania z tektury bezkwasowej. Uchroni to nasze archiwalia przed zniszczeniem mechanicznym (np. w czasie wyjmowania z półek, z powodu nietypowego formatu, etc.), pozwoli na zabepieczenie przed kurzem, a także podczas transportu.

Wszystkie archiwalia przeznaczone do tego projektu zostaną przeanalizowane przez dyplomowanego konserwatora w celu określenia stanu zachowania i wypracowania kierunku konserwacji na przyszłość. Poszczególne jednostki archiwalne zostną oczyszczone za pomocą zakupionego w ramach tego projketu specjalistycznego odkurzcza archiwalnego, a następnie umieszczone w opakowaniu ochronnym.

Zadanie pn. „Zabezpieczenie jednostek archiwalnych Archiwum Karmelitów w Krakowie na Piasku opakowaniami ochronnym” dofinansowano ze środków Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych. wartość dofinansowania: 42 230,00 zł.